• tiểu thuyết lịch sử | All, S, T,



Nguyễn Mộng Giác SÔNG CÔN MÙA LŨ



SÔNG CÔN MÙA LŨ: PHẦN I: VỀ AN THÁI
CHƯƠNG 6
Nguyễn Mộng Giác



Tổ chức buổi lễ khai tâm long trọng như thế này không phải là ư muốn của Ông Giáo. Tất cả đều do ông Biện Kiên Thành lo liệu. Cho nên có nhiều điều vượt ra ngoài tầm tay của Ông.


Trước tiên là cái ư định tổ chức. Mới nghe Biện Nhạc ngỏ lời xin chọn ngày, Ông Giáo ngỡ ngàng. Hai cậu học tṛ đă xuống đây rồi, cái nhà tạm một nửa làm chỗ ở, một nửa làm chỗ dạy học đă dựng xong rồi, dạy lúc nào chả được. Chỉ bày vẽ thêm lắm chuyện. Nhưng sau đó Ông Giáo mới thấy ḿnh chưa hiểu hết tầm mức quan trọng của vấn đề. Dĩ là quan trọng theo lối nh́n của Ông Biện. Ông Giáo hẹn một tuần nữa sẽ bắt đầu dạy, v́ nghĩ đến cái rạch nước phải khơi để cứu mấy khóm bắp bị úng thủy, cái chuồng heo Kiên làm lở dở, đống sách vở bừa bộn chất đống nơi gác tối từ hôm đám ma chưa kịp xếp đặt… Một tuần… Một tuần có thể là chưa đủ để làm cho xong những việc Kiên bỏ lại. Nhưng học tṛ đă ‘’tựu trường’’ rồi, không nấn ná lâu hơn được. Phải hẹn ngày dạy gấp cho ông anh yên ḷng mà về lo chuyện nhà. Ông Giáo nghĩ vậy. Rồi Ông Giáo ngớ người khi nghe ‘’Ông anh’’ gật gù tán đồng:


- Phải. Một tuần mới kịp chuẩn bị. Ở dưới Phủ, có một chỗ quay heo ngon có tiếng. Cho người xuống đặt trước phải vài ba ngày. Rượu ngon dưới Mỹ Cang th́ lên theo ghe chở muối. Hôm nay mồng hai, mồng năm tới An Thái. Phải mời cho được các ông duyện lại, cai tổng, đốc trưng, xă trưởng. Không cần mời hết, chỉ mấy người lo chuyện đốc ốp tiền thuế mà thôi. Gặp hết bảy, tám ông cũng mất vài ngày. Phải. Một tuần mới kịp.


Sau đó, ‘’Ông anh’’ không về lo chuyện nhà, mà ở lại An Thái đích thân chuẩn bị lễ khai tâm cho hai em. Ông Giáo bị đặt vào một hoàn cảnh bất ngờ, lúng túng không biết phải làm thế nào cho phải. Để t́m cho ra cái lư thích đáng giải thích điều bất ngờ, Ông Giáo nghĩ: Ôi thôi, chẳng qua như người ta nói ‘’cũ người mới ta’’ chứ có ǵ đâu. Ba cái chữ phù phiếm đeo đẳng quấy rầy suốt cuộc đời ta, ta muốn vứt đi mà không được. Thế mà có người c̣n tưởng nhờ nó mà được vơng đào lộng tía. Không dám mở miệng thố lộ cho lớp sau. Về phía ông, Ông Giáo tự thấy phải tỏ ra đôi chút lo lắng cho phải phép. Ông nhờ người nhà Ông Biện tiện đường xuống Phủ đặt heo quay, t́m giùm cho ông một cuốn sơ học vấn tân, vài thoi mực và bốn cây bút hạn thường.


Điều bất ngờ sau chót là tầm mức long trọng của buổi lễ. Ông Biện xuống An Thái ở cả tuần lễ, nhưng thấy nhà Ông Giáo chật chội, hơn nữa trong buổi sơ giao không tiện ở lại đây. Ông ở nhà một Thầy Tàu quen biết cũ, đảm nhiệm việc dạy vơ cho hai cậu Lữ và Huệ. Mọi đồ lễ và các món thết tiệc cũng được sửa soạn từ nhà người Thầy Vơ này. Thành thử gần tới giờ qui định, thấy Ông Biện và Ông thầy vơ khăn áo chỉnh tề, dẫn theo một đoàn bốn người lực lưỡng khiêng gánh đầy đủ, từ con heo quay đến miếng tàu têm sẵn, trịnh trọng bước vào nhà học, Ông Giáo phải vội quơ cái áo đoạn cũ mặc vào, đội thêm cái khăn xếp bám bụi bấy lâu gác trên nóc tủ, chạy ra tiếp khách. Một người lực điền lấy trong gánh của ḿnh hai cái mâm đồng sáng choang, loại có ba chân nai chạm trổ khá công phu. Anh ta xếp nguyên con heo vàng lườm lên một mâm. Trên cái mâm kia, anh đặt nguyên một chơ xôi lớn. Một người lo bày biện bộ ngũ sự gồm hai đế đèn, một bộ lư trầm, một bát hương và một cái đài rượu. Hai cặp rượu ngon đặt ngay phía sau dĩa trầu không têm sẵn xếp tṛn. Đặc biệt h́nh như Ông Biện Nhạc muốn khoe cây nhà lá vườn, trên cái bàn đă chật nêm đồ lễ, giữa hai chân nến c̣n có thêm một dĩa lớn xếp một chồng trầu không tươi xanh. Lá trầu to bằng cả một bàn tay x̣e xanh lặc ĺa, cuống màu xanh non xếp tṛn theo h́nh trôn ốc trông đẹp mắt.


Khách khứa đến đông đủ cả. Ông Giáo biết mặt được ba người trong đó có Ông Cai Tổng, tên Xă Trưởng đă mua của ông cái áo đoạn mới, và viên Tri Áp. Bốn người kia gồm ông Duyện Lại có thói quen hay nháy con mắt phải, ông Cai Tổng vùng bên kia sông, ông Biện Lại vùng An Thái và một người có dáng dấp nhanh nhẹn bặt thiệp của một con buôn. Ông Biện Nhạc bận điều khiển bọn người nhà bày biện bàn ghế, nên Ông Giáo phải lo tiếp khách. Ông không quen ai nhiều, nên câu chuyện chỉ nhát gừng, gượng gạo. Sau rồi các ông khách quay sang nói chuyện với nhau, đỡ gánh lo và bực cho Ông Giáo. Biện Nhạc soát xét lần cuối mọi thứ, rồi vào chỗ khách đang ngồi trịnh trọng nói với Ông Giáo:


- Thưa tthầy, bắt đầu hành lễ được rồi.


Khách khứa vội đứng cả lên, bao quanh cái bàn thờ. Biện Nhạc lấy thẻ tre thắp hai cây sáp vàng lớn. Ngọn nến ban đầu c̣n lung linh, nhợt nhạt. Khi lửa bén sâu vào hai đầu bấc, ánh sáng vàng tỏa ra, chiếu lên bộ ngũ sự và hai cái mâm đồng, khiến các đồ lễ trở nên rực rỡ.


Ông Giáo đến trước bàn thờ, rút trong bao giấy điều một nắm hương. Ông châm đầu nắm hương vào ngọn nến phía trái. Tay ông hơi run nên có mấy đầu hương chưa kịp cháy. Ông kê sát vào ngọn nến hơn. Khói tỏa ra, mùi hương đắt tiền đậm đà lăng đăng khắp nhà học. Ông thổi nhẹ cho tắt lửa ngọn trên mấy nén hương nhạy, rồi đứng nghiêm trang một lúc trước bàn thờ, nắm hương đưa cao trước trán. Ḷng ông tự nhiên hồi hộp. Ông nhớ đến cảm giác khinh khoái rộn ră những lần ông đứng như thế này trong đời. Ḷng tin ở Đấng Vấn An Thế Sư Biểu mạnh mẽ đến nỗi ông nghĩ vào giờ phút khai tâm thiêng liêng ấy, cửa minh đức sẽ mở, đời có thêm vài bậc quân tử và bớt đi vài tên tiểu nhân. Cảm giác ấy không c̣n trong ḷng ông, phút hồi hộp do khích động của kỷ niệm qua đi, chỉ c̣n lại niềm bồi hồi. Ông Giáo đứng yên như thế khá lâu. Có tiếng ho nhỏ sau lưng ông. Ông giật ḿnh, tiến tới cắm nắm hương vào cái bát sứ đầy gạo, rồi lui về chỗ cũ. Ông sửa khăn, đưa tay vuốt lại áo. Đoạn ông lạy đủ bốn lạy. Ông lại đứng thẳng trước bàn thờ, để lẩm nhẩm khấn xin khai tâm cho hai cậu học tṛ mới. Ông đọc nhỏ lời khấn quen thuộc, nhưng đến giữa chừng, lại cảm thấy một cách chua chát cái bất lực của chữ nghĩa. Những cậu học tṛ ông khai tâm hôm nay sẽ đi theo con đường ông đă đi, sẽ học những sách ông đă học. Mà ông đă đi đến đâu? Mê sách thánh hiền như bạn Ngô Thế Lân của ông mà cuối cùng làm được ǵ ngoài việc dâng một bản thái b́nh sách không ai thèm đọc. Mắt ông lạc thần, ông lạy thêm bốn lạy, lui ra.


Ông Biện Nhạc và đám khách khứa có vẻ cảm phục, hân hoan nhường chỗ cho Ông Giáo đứng bên trái bàn thờ. Nét mặt Ông Giáo buồn, càng thêm vẻ nghiêm túc thành kính. Biện Nhạc tiến đến trước bàn thờ, chậm răi lạy bốn lạy. Ông Giáo nhận thấy cách lạy ở vùng này đơn giản hơn ở Kinh. Sau khi vái, Biện Nhạc quỳ hai gối rồi phủ phục xuống trán chạm mặt chiếu, không phải vịn vào đầu gối phải, vái lần nữa rồi mới phục lạy như ông. Do đó cử chỉ bớt vẻ khoan thai, nhịp tiến lui, lối ngửng lên phục xuống thiếu uyển chuyển. Cử động đơn giản và mạnh mẽ hơn.


Sau khi Lữ và Huệ lạy nhập môn, Ông Giáo bảo cả Chinh và Lăng vào làm lễ. Ông muốn nhân tiện chỉ dạy thêm cho hai con, để làm ǵ, ông không biết. Nhưng không làm thế th́ không coi được. Ông Giáo nghĩ vậy.


* * *


Buổi lễ khai tâm mau chóng trở thành câu chuyện thời sự của An Thái. Và một lần nữa, những kẻ hiếu sự được dịp tô điểm cho không khí trang nghiêm hiếm hoi ở cái xứ xa xôi quạnh quẽ này trở thành thiêng liêng. Có lẽ Khổng Phu Tử có trở lại trần thế cũng không thể ngờ tên tuổi của ḿnh đột nhiên được nhắc nhở trang trọng như thế ở một chỗ xó rừng. Ngài sẽ mỉm cười tạm quên cơn khốn đốn ở đất Trần. Những chuyện bàn ra tán vào, từ con heo quay cho đến kiểu lạy lạ mắt của một Ông Đồ từ ‘’kinh sư qui ẩn’’, theo đường ngựa thồ lên núi và đường ghe muối xuống đồng bằng. Nhờ thế, Ông Đồ bất đắc dĩ thu nhận thêm ba môn sinh trong ṿng một tuần lễ: Bột là cậu con trai Ông Biện An Thái, một là con Ông Chánh Tổng, Th́n bạn Chinh con viên Tri Áp khó tính. Như vậy đám học tṛ Ông Giáo gồm có Lữ, Huệ, Chinh, Lăng, Th́n con Ông Tri Áp và hai cậu con các chức sắc. Lớn tuổi nhất, xứng đáng làm trưởng tràng là Lữ 17, nhỏ nhất là Lăng lên 12. Theo thứ tự từ lớn đến nhỏ: Chinh 16, Huệ và Th́n 15. Tiến con Ông Chánh Tổng và Khải con Ông Biện An Thái 14. Lứa tuổi đám học tṛ sàng sàng như nhau. Ông Giáo yên tâm không lo phải gặp những lớp chệch choạc tuổi tác như đă gặp thời trước. Về tŕnh độ, ngoài hai con, ông không biết sức học của năm cậu học tṛ mới được đến đâu. Ngay hôm đầu ông đem mấy trang trong cuốn ‘’Sơ học vấn tân’’ ra hỏi, các cậu học tṛ chỉ trả lời lơm bơm, Sự hiểu biết phần lớn chắp vá, vụn vặt, do cái học đầu Ngô ḿnh Sở tùy hứng, tùy thời. Thử chữ viết, ông mừng, đứa nào viết chữ cũng tạm được. Ông quyết định dạy lại từ đầu rồi tùy tŕnh độ tiến nhanh hay chậm mà giảng mỗi đứa khác nhau. Lâu nay ông vẫn phục Đức Khổng Phu Tử ở cái khả năng sư phạm quán chung của Ngài, hiểu tường tận cái giỏi, cái dở của từng đứa học tṛ, tùy theo đó mà lựa cách giáo dục thích hợp. Nhưng đó là chuyện về sau. Từ đầu, ông định cho tập viết trở lại. Làm quen với cây bút xong, ông bắt đầu giải nghĩa cho học tṛ học ôn, làm quen mặt chữ. Đến lúc chúng có thể viết ám tả được th́ ông bắt chước Khổng Phu Tử. Ông sẽ tùy tâm tính từng đứa, chí hướng từng đứa mà dạy những điều thực dụng. Ông Giáo không quên lời Ông Biện. Chúng đă lớn tuổi rồi. Sợ không c̣n nhiều th́ giờ quanh co với những phù phiếm của văn chương cử nghiệp. Hơn nữa, sách vở ông đang có cũng không nhiều nhơi ǵ. Mấy cuốn Sử Kư. Tập Đường Thi. Quyển Truyền Kỳ Mạn Lục. Ông không quên Bộ Tứ Thư Ngũ Kinh, nhưng Ông Giáo e dè chưa dám chắc là ông có nên dạy những kinh truyện trong bộ thánh thư ấy không. Dù sao, chuyện ấy c̣n xa lắm.


* * *


Hôm nay ngày rằm, đến kỳ học ôn nên buổi học có vẻ nghiêm trọng khác thường. Nét mặt các cậu học tṛ đăm chiêu, lo âu hiện rơ trên nét lông mày. Với cái áo đoạn màu đen, Ông Giáo cũng trở nên nghiêm khắc hơn. Đến nỗi Chinh, tính t́nh bộc tuệch vô tư như vậy mà buổi sáng hôm ấy cũng dậy từ lúc tinh mơ, một ḿnh ra sau vườn chuối lẩm nhẩm đọc lại mấy trang sách cha đă chỉ từ kỳ học trước.


Trong nhà học, Ông Giáo ngồi xếp bằng ngay ngắn trên cái phản rộng, hai tay thu vào vạt áo đoạn. Bên cạnh ông, đặt một khay trà và một nghiên mực. Lữ kính cẩn đến trước mặt Thầy, khom người xuống lấy một nhúm trà cánh nhỏ ướp sen bỏ vào cái b́nh da lươn, rồi đứng lên quay về phía trái nơi vẫn thường đặt ḷ than nấu nước sôi. Cậu không thấy ấm nước đâu cả, đưa mắt ngầm hỏi em. Huệ gật đầu tỏ dấu hiểu anh muốn nói ǵ, bỏ lớp học đi về phía nhà bếp Ông Giáo. Cậu gặp An đang lui cui nhóm lại lửa trong bếp, cái ống trúc thổi lửa vẫn c̣n cầm ở tay phải, tro bay vướng cả lên mái tóc rối. Đôi mắt An lo âu gần như xấu hổ bị Huệ bắt gặp trong h́nh dáng xốc xếch đầu bù tóc rối thế này. Cả Huệ cũng không ngờ phải gặp con gái Thầy Giáo ở nhà bếp. Hằng ngày, việc nấu nước pha trà và cơm nước, Huệ phải lo. Điều đó tự nhiên, v́ Huệ là em. Vả lại cũng không có ǵ nặng nhọc. Hai anh em có mua ngoài chợ An Thái một cái ḷ đất nung. Gạo, than, thức ăn, Ông Biện gửi đều theo các chuyến thuyền chở muối, cá từ biển lên, và các chuyến ngựa thồ từ Tây Sơn Thượng xuống. Số lượng thực phẩm quá nhiều v́ Ông Biện nhân cớ tiếp tế cho hai anh em, gửi thêm gạo, muối, cá mắm thừa đủ cho gia đ́nh Ông Giáo chi dùng. Ông Giáo có ư muốn Lữ, Huệ cùng ăn chung với gia đ́nh ông cho đỡ chuyện bếp núc phiền phức, nhưng Ông Biện nhất định không chịu. Ông Biện có cái lư của ḿnh. Thứ nhất theo ông, học tṛ không được phép ăn chung mâm với Thầy Giáo. Hơn nữa gia đ́nh ông chỉ có bốn anh em, Ông Biện anh cả đă trưởng thành. Mấy người em kế tiếp của Ông Biện khó nuôi, đă mất từ nhỏ hay ngay từ khi lọt ḷng mẹ. Mười mấy năm sau mới nuôi được. Lữ, rồi Huệ và đứa em gái út. Gia đ́nh anh em trai đông, nên con trai vừa lo việc cày bừa vừa lo chuyện bếp núc. Ông Biện bảo chúng nó đi học thế này sướng gấp mấy ở nhà, không nấu bếp th́ giờ để làm ǵ? Đi xa hơn, Ông Biện c̣n xem đó là một lối giáo dục hợp lư. Ông Giáo không có cách nào khác hơn là để mặc cho hai cậu học tṛ tự nấu ăn lấy, chỉ lâu lâu, thỉnh thoảng sai Chinh hoặc Lăng đem qua cho hoặc một nải chuối mật, hoặc một gói kẹo.


Hôm qua Lữ vô ư vấp chân vào cái ḷ làm vỡ đi, nên sáng hôm nay, nhớ phận sự ḿnh, Huệ sang bếp nhà thầy nấu nhờ ấm nước sôi từ sáng sớm. Cậu sợ làm phiền gia đ́nh thầy. Cậu cũng sợ gặp con gái thầy ở nhà bếp. Cái ǵ đă khiến cậu dè dặt như vậy? Huệ đă nhiều lần tự hỏi và chưa t́m ra câu trả lời đích xác. Cậu không phải là người nhút nhát trước phụ nữ. Cậu cũng không vụng về trong cách gợi chuyện, bắt chuyện như Lữ. Dĩ nhiên cậu cảm phục cái tài lợi khẩu của anh cả, nhưng trong thâm tâm, cậu thấy anh cả nói nhiều quá, và trong những điều anh cả nói với người khác trước mặt cậu, có nhiều điều không đáng nói hoặc chưa nên nói. Cậu chỉ muốn nói vừa đủ và đúng lúc. Cho nên cậu cũng không ưa Lợi. Tuy đôi lúc hơi ghen tức trước sự thành công dễ dăi của Lợi đối với phụ nữ, Huệ không thấy các câu pha tṛ của Lợi có chút ư vị ǵ, thế mà chỗ nào có Lợi là có tiếng cười. Đám đàn bà con gái vốn e dè kín đáo là thế, mà gặp Lợi là bạo dạn bỡn cợt, cười nói tíu tít. Rồi từ đó Huệ xem thường luôn cả đám đàn bà con gái.


Cho đến ngày Huệ gặp An. Điều ghi dấu sâu đậm vào cảm quan của cậu khiến cậu gần như sững sờ, là cái dáng điệu uyển chuyển, nhịp nhàng, linh động của An. Từ cách đưa ngón tay út lên vén nhẹ một mảng tóc ḷa x̣a, cho đến cách đưa lưỡi liếm nhẹ lên môi trên, cách rót một tách nước trà, cách gật đầu nhận một lời chỉ bảo, tất cả đều vừa độ cần thiết. Cử chỉ biểu lộ sự thân mật dịu dàng, đồng thời cũng giữ riêng cho An một sự bí mật tôn nghiêm. Huệ chưa từng bao giờ gặp sự ḥa điệu như vậy giữa hai đ̣i hỏi gần như mâu thuẫn là sự cởi mở thân t́nh và sự gói ghém kiêu hănh, nơi một người con gái. Cậu cũng ngạc nhiên khi thấy cô gái có dáng điệu trang nhă thân mật ấy c̣n giữ nguyên nét trẻ thơ trên khuôn mặt. Nước da ửng sáng trên đôi má bầu bĩnh. Cái môi trên mọng. Chỉ trừ đôi mắt buồn trước tuổi. Huệ nghĩ có lẽ nhờ đôi mắt ấy mà khuôn mặt và cử chỉ của An ḥa hợp nhau, tiết ra một sức hấp dẫn lạ lùng. Cậu đau khổ công nhận giữa cái đẹp xa lạ ấy và ḿnh có một hố cách biệt trang nghiêm, cậu không thể nói ǵ thêm, không thể phác một cử chỉ nhỏ, v́ bất cứ hành động nào của cậu cũng trở thành vụng về, thừa thăi trước vẻ đẹp toàn bích ấy. Và lần đầu tiên trong đời, cậu thấy lúng túng, thất vọng cho sự vụng dại của ḿnh.


Suốt mấy tháng trọ học ở nhà thầy, Huệ chưa có lần nào nói chuyện tự nhiên với riêng An. Khám phá ra điểm yếu đuối của ḿnh, cậu khổ sở. Ḷng tự ái kiêu hănh của người con trai bị âm thầm động chạm. Cậu ngại gặp An, như ngại soi gương thấy vài vết mụn trên da mặt dậy th́ của ḿnh. Thế mà buổi sáng nay, cậu không có lối thoát nào khác. Ấm nước sôi của cậu, An đă vần sang bên cạnh để bắc nồi nấu cháo cho thằng Út. Hơi nước c̣n bốc lên trên cái ṿi ấm. T́nh trạng nh́ nhằng bất ngờ kéo dài, cho đến khi An cất lời trước. An đưa lưng bàn tay gạt mồ hôi trên trán và đùa mấy sợi tóc ướt qua thái dương, hỏi Huệ:


- Ấm nước đă sôi rồi. Anh cần lấy chưa?


Huệ không ngờ mọi sự tưởng như bế tắc lại có thể giải quyết một cách nhẹ nhàng tự nhiên như vậy. Huệ trả lời nhanh:


- Cho tôi xin cái ấm.


An bỏ cái ống thổi lửa xuống, dùng tay phải nhấc cái ấm ra khỏi bếp. Khi chuyền quai ấm qua tay Huệ, An cười mỉm không nói ǵ. Huệ lí nhí cảm ơn, trở về nhà học. Cậu lẩm bẩm: Hóa ra mọi sự vốn đơn giản như vậy. Không có ǵ ghê gớm đến nỗi phải e ngại. Cậu cảm thấy ḷng nhẹ nhơm. Lữ nhận cái ấm nước từ tay cậu mà không thấy cậu vui. Huệ nghĩ: Anh ấy sống hiu quạnh lặng lẽ quá, chắc chưa bao giờ rắc rối như ḿnh. Anh ấy cũng không nhận ra đột nhiên ḿnh hớn hở đâu. Lữ rót nước sôi vào b́nh trà đậy nắp lại, đứng chấp tay bên cạnh Ông Giáo chờ cho trà đậm. Trong lúc đó, Lăng lo phận sự mài thỏi son vào cái nghiên. Màu mực đỏ thắm, in đậm trên nền đá có vân màu xám nhạt. Lữ cho là đă đủ th́ giờ để nước đậm trà, cúi xuống rót thử vào cái chén sứ nhỏ bằng quả cau. Nước trà c̣n nhạt. Lữ cẩn thận dùng tí nước sôi đă rót sớm ấy tráng qua ba cái chén khác, rồi lại nghiêm chỉnh chờ. Ông Giáo nh́n quanh một lượt, thấy đám học tṛ đă đủ mặt. Ông bảo:


- Các anh ngồi xuống cả đi.


Học tṛ ngồi xuống hai cái ghế dài bằng gỗ đóng vội vừa tầm để kê giấy lên mặt phản mà tập viết. Lữ pha trà xong, bưng một chén đến đặt trước mặt Ông Giáo. Ông gật đầu nói:


- Anh để đấy. Hôm nay ngày vọng, ta học ôn khỏi phải học nghĩa. Các anh đă nhớ và hiểu hết chưa?


Đám học tṛ ngại, không dám trả lời dứt khoát. Chỉ có Huệ trong cơn hớn hở tự tin, mạnh dạn đáp:


- Dạ đă hiểu hết.


Ông Giáo mỉm cười nh́n Huệ. Ông thích thái độ dứt khoát ấy, thái độ mà suốt cuộc đời ông, Ông Giáo không bao giờ biểu lộ đúng mức. Nhưng ông không gọi Huệ lên ôn bài ngay. Đầu tiên ông gọi Th́n. Nét mặt Th́n thay đổi, mắt lấm lét, bộ dạng lốm thốm khó coi. Cả lớp học cười ồ. Ông Giáo làm mặt nghiêm để giữ trật tự, điềm tĩnh nhận cuốn sách từ đôi bàn tay run run của Th́n. Ông lật lại các trang cũ, t́m chỗ ông đă phê mấy chữ ‘’y vọng kỳ’’. Biết rơ sức học của Th́n, ông đă chọn một đoạn dễ. Ông Giáo đọc một câu trong sách, đoạn ngửng lên chờ Th́n đọc tiếp. Th́n nhắc lại câu vừa đọc, ấp úng vài chữ, lại nhắc câu vừa đọc. Cuối cùng, Th́n đứng trân giữa lớp chờ đợi. Bàn tay hết đưa lên mũi quệt quệt lại mân mê cái chéo áo chàm. Ông Giáo lật qua trang khác, suy nghĩ, đọc thêm một câu nữa. Th́n lại không nhớ bài. Ông Giáo trách:


- Cả tuần làm ǵ mà không chịu ôn bài?


Th́n im lặng không trả lời được. Ông Giáo than:


- Anh học hành thế này th́ tôi mang tiếng với ông Tri Áp. Cha anh dặn tôi phải buộc anh học hành đàng hoàng.


Th́n chợt nhớ một lư lẽ để biện hộ, vội đáp:


- Thưa thầy, cha con hỏi bao giờ th́ học cách làm đơn được. Học chữ nghĩa trong sách khó quá. Cha con cũng không hiểu.


Ông Giáo vỡ lẽ, hiểu v́ sao ông Tri Áp gửi con đến nhờ ông dạy dỗ. Ông đâm giận, nhưng không để lộ ra nét mặt. Ông lấy bút quệt mạnh vào nghiên son. Không cần di di lăn tṛn đầu bút lên mặt nghiên cho nét chữ thanh nhỏ, ông phê một chữ ‘’liệt’’ to tướng vào sách của Th́n. Vết son loe ra nhem nhuốc như một vết ô nhục.


Ông Giáo gọi đến Lữ. Lữ thuộc làu làu, giọng đọc ê a như đọc kệ. Sau khi Lữ đọc hết đoạn thứ ba, Ông Giáo lật ngược về phía trước, hỏi đoạn kế trên đoạn Lữ vừa đọc. Bị lật ngược thứ tự, Lữ lúng túng, cố gắng măi, anh vẫn chưa t́m ra mạch văn. Anh lập lại câu Ông Giáo vừa đọc, mon men đọc thử một vài chữ ḍ đường. Thấy nét mặt Ông Giáo không biểu lộ tán đồng hay là bất măn, anh đọc ngắc ngư một lúc nữa, rồi tịt luôn. Ông Giáo phê cho Lữ một chữ ‘’thứ’’ dài.


Sau khi ḍ bài Chinh, Tiến, Khả xong, Ông Giáo gọi Huệ. Huệ đứng dậy, tŕnh lên ông quyển sử kư. Ông Giáo cầm cuốn sách tần ngần hồi lâu. Ông tự hỏi: V́ sao ta giao cho cậu bé chén đắng này? Nỗi hận chất chứa trong ḷng Ông Thái Sử trở thành máu lệ đẫm trang giấy, đến lứa tuổi ta chắc ǵ đă hiểu hết. Cái họa Lư Lăng, hai năm tủi nhục ở nhà tằm, mấy ngh́n trang sách để lại cho đời sau như một thứ thừa tự, tâm t́nh gói ghém trong lời thư gửi Nhậm Thiếu Khanh, chỉ mới là nguồn gốc phát khởi của ng̣i bút. C̣n cái học vấn uyên bác, kết quả của kinh lịch, khiếu thẩm thức cái đẹp, lối nh́n về mọi điều thị phi, khả năng phân biệt tốt xấu, tài văn chương tinh tế... bao nhiêu điều phức tạp ấy phải chờ đến tuổi chín chắn mới nên cho đọc. Thế mà Ông Giáo vội giao cho một cậu bé mười lăm tuổi. Nhưng phải hiểu cho ông. Trừ những phụ huynh như ông Tri Áp, ông Chánh Tổng, gửi con đến học v́ một lư do rơ rệt là muốn chỉ dạy cách làm một số đơn từ, văn khế, c̣n Ông Biện Kiên Thành tuy chủ động tổ chức lớp học, chịu hết phí tổn, nhưng không nói rơ cho Ông Giáo yêu cầu của ḿnh. Ông xin dạy cho em cách làm đơn khiếu oan ư? Th́ chính lá đơn khiếu oan Ông Biện nhờ Ông Giáo thảo độ nọ, về sau Ông Biện có nhắc nhở ǵ đâu. Ông Giáo không nhiệt tâm lắm khi thảo lá đơn nên khi Biện Nhạc quên đi, Ông Giáo lấy làm lạ và mừng. Về sau ông đoán có thể đấy là một cái cớ để Biện Nhạc nhờ ông dạy dỗ hai em. Xem cách giao thiệp của Ông Biện, lối giải quyết gọn ghẽ và hữu hiệu mọi khúc mắc như vụ của Lợi, đủ biết Ông Biện không quen khúm núm cầm đơn vào hầu các quan lớn. V́ thế, ông Giáo nghĩ không bao giờ các em trai Ông Biện bỏ công phu lặn lội từ Kiên Thành xuống đây để học làm đơn.


Thế th́ học cho đủ các thứ văn bát cổ để kiếm chút danh mọn khoe khoang với bà con hàng xóm ư? Con đường lều chơng gian nan lắm, chắc Ông Biện biết rơ, mà chút danh mọn của một anh kư lục kể chẳng bơ bèn ǵ. Trong lối nói chuyện, ông Giáo nhận thấy Biện Nhạc khinh bỉ đám kư lục chuyên dùng chữ nghĩa ṿi vĩnh tiền bạc đám dân đen. Chắc chắn ông ta không muốn hai em của ḿnh ngồi chung chiếu với đám người ấy đâu.


Rốt cuộc, Ông Giáo khai trương mà vẫn chưa hiểu rơ Biện Nhạc cần ǵ. Xem công phu Ông Biện bỏ ra để tổ chức trọng thể lễ khai tâm, Ông Giáo lờ mờ hiểu rằng sự khoa trương ấy có thể ảnh hưởng tốt đến thanh thế của ông, hoặc phía công việc đốc ốp tiền thuế, hoặc phía buôn bán làm ăn. Tuy thế, nếu mục đích Ông Biện chỉ đến đó thôi, th́ cần ǵ phải khó nhọc t́m người cáng đáng công việc của hai em, rồi gửi họ đến một nơi xa xôi học hành một thời gian lâu như vậy. Một lần, h́nh như ngay sau lễ khai tâm, Ông Giáo có hỏi qua Ông Biện về sức học của Lữ và Huệ, Ông Biện có nói:


- Trăm sự nhờ Thầy, làm sao cho người ta khỏi khinh chúng tôi dốt nát mà hiếp đáp là được.


Ông Giáo xem câu nói đó là mục đích giáo dục của ḿnh, nên qua mấy tháng ḍ được sức học tṛ, ông dạy tùy hứng. Thấy Huệ thích hỏi chuyện sinh hoạt, cách sống của bọn quan lại vua chúa ở Kinh Đô, đôi lúc Ông Giáo quên dè dặt kể lại một số kinh nghiệm của đời ông. Cậu học tṛ bạo dạn và ham hiểu biết hết hỏi chuyện này đến chuyện khác, và chuyện nào cũng muốn biết rốt ráo, tường tận. Do đó mà từ các mẩu chuyện vặt, hai thầy tṛ nhảy qua địa hạt sử. Nh́n ánh mắt sáng mừng rỡ, cách lắng nghe trân trọng của Huệ, Ông Giáo khấp khởi trong ḷng v́ t́m được một người tri âm nhỏ tuổi. Cái giấc mộng được dự vào sử quán chỉ là bước chừng của một người hiếu động mà không gặp thời. Cho đến khi gặp được Ư Đức Hầu, ông có t́m cách thực hiện một số suy nghĩ của ḿnh về cách trị nước. Ư Đức Hầu bạn ông có nghe theo lời Ông Giáo, nhưng mọi kế sách đều bị Quan Quốc Phó Trương Phúc Loan bác bỏ cả. Họ không dám tiến xa hơn nữa. Uy thế của Quốc Phó lớn quá, tiền tài và thế lực át cả Chúa. Vậy mà cuối cùng bạn ông cũng bị hại, và ông phải trốn vào cái xó An Thái này. Những điều éo le đó, từ bao lâu nay, ông không biết san sẻ cho ai. Các con của ông? Kiên đơn giản quá, ngoan ngoăn theo đường thẳng, không thể đi cùng cha vào những chuyện phức tạp quanh co. Chinh hời hợt quá, bao nhiêu tâm trí dồn cả lên bắp thịt. An và Lăng mẫn cảm quá, ông chỉ thấy chúng thích thơ. Măi đến nay, ông mới gặp được Huệ. Và v́ mừng rỡ, Ông Giáo quên cả giới hạn của tuổi tác và kinh nghiệm sống của Huệ. Ông bắt Huệ đọc sử kư.


* * *


Ông Giáo không mở sách ngay, ngước lên nh́n thái độ của Huệ. Ông thấy Huệ vẫn đứng điềm tĩnh bên cạnh ông, hai tay xếp thẳng hai bên hông một cách thoải mái, tự nhiên. Huệ có cái tự tin của một học tṛ được Thầy thương yêu và tin cậy. Đôi mắt sáng rỡ nh́n thẳng vào Ông Giáo chờ đợi. Trên má, mấy nốt mụn thâm tím hiện lờ mờ lên làn da nâu. Một mảng tóc quăn phủ xuống cái trán rộng. Nh́n chung, Huệ rất giống hai anh, nhưng có những phần trên khuôn mặt Huệ đậm lên một chút, đầy lên một chút, khiến từ khuôn mặt ấy, toát ra một sự cân đối linh động không có trên khuôn mặt Lữ, và niềm tin cẩn vững vàng khó t́m trên khuôn mặt Biện Nhạc.


Ông Giáo lật cuốn sử kư, t́m trang ông đă ghi hai chữ vi chí bằng mực son kỳ trước. Ông mỉm cười. Ông Giáo khéo chọn đoạn thích hợp tâm t́nh của ông lúc này. Và biết đâu cũng thích hợp với cậu học tṛ của ông. Ông Giáo đă bắt Huệ học ôn bài Tựa Truyện Du Hiệp trong Sử Kư. Ông lật ngược lại hai trang trước. Ông kinh ngạc cho cái ngông của ḿnh, ngước nh́n Huệ lần nữa. Vẫn thái độ trầm tĩnh và ánh nh́n tự tin ấy. Ông Giáo đọc:


- ‘’Ông Thái sử nói: Ngày xưa Ngu Thuấn quẫn ở kho, giếng... ’’ rồi dừng lại chờ. Huệ không lớn tiếng ê a theo lối b́nh văn như Lữ, dùng lối nói tự nhiên đọc tiếp cả đoạn thầy vừa gợi: ‘’Y Doăn nấp bên vạc, thớt. Phó Duyệt náu ḿnh ở Phó Nham. Lă Thượng khốn khổ ở Cức Tân. Di Ngô mang gông, Bách Lư chăn trâu, Trọng Ni sợ hăi ở Khuông, xanh xao ở Trần, Sái.... Y đều là những người mà kẻ học giả gọi là hạng nhân nhân có đạo đức đấy. Vậy mà c̣n gặp những tai nạn ấy. Huống chi lấy hạng trung tài mà ở vào ḍng cuối đời loạn, bị hại biết là bao nhiêu. Người nhà quê có câu rằng: ‘’Biết đâu nhân nghĩa, làm lợi cho ta là kẻ có ơn’’. Cho nên Bá Di cho Nhà Chu là xấu chịu chết đói ở Núi Thú Dương. Vậy mà Văn, Vũ chẳng v́ cớ đó mà kém vẻ vang. Chích, Cược ngang ngược mà đồ đệ nhớ nghĩa vô cùng. Do đó mà nói: Ăn trộm lưỡi câu th́ chết chém... Ăn trộm nước người th́ phong hầu. Cửa nhà hầu, nhân nghĩa thiếu ǵ đâu... ’’ (1).


Ông Giáo đưa tay ra dấu cho Huệ dừng lại. Ông không dám nghe tiếp lời Ông Thái Sử. Cái giọng phẫn nộ khinh bạc ấy, đă bao lần trong đời Ông Giáo thốt lên một ḿnh, cho ḿnh, đến nỗi từng tiếng vang vọng thống thiết và quen thuộc như chính tai ông nghe miệng ông nói ra. Vào những lúc bị đời dằn xóc, chua chát nhận ra sự bất lực của đạo đức, ông lại t́m đọc bài Tựa Truyện Du Hiệp. Nhưng đây là lần đầu trong đời ông nghe giọng Ông Thái Sử đổi khác. Giọng đọc của Huệ chậm, sang sảng. Điệu bi thiết bất lực không c̣n. Tiếng nói của Huệ mạnh mẽ, đanh thép như một lời kết tội. Nhất là câu cuối cùng: ‘’Cửa nhà hầu, nhân nghĩa thiếu ǵ đâu. ’’. Hóa ra bao nhiêu Tứ Thư, Ngũ Kinh ông thuộc làu làu thời trẻ, lấy đó làm nền cho chí hướng và hành động, chẳng qua là thứ bài trí hoa ḥe nơi dinh thự bọn quyền thế. Tua chỉ điều cột nơi chuôi kiếm vấy máu của kẻ cướp lớn. Hạt trân châu đính trên mũ của kẻ ngồi kiệu. Cái quạt hoa che dấu những cái liếc mắt đĩ thơa... C̣n ǵ nữa... Trời hỡi! Cái ǵ đẩy ta đến tận bờ vực của phạm thượng thế này. Không giật ḿnh dừng lại kịp, ta sẽ lạc về đâu? Chỉ v́ giận tên Trương Tần Cối, uất cho cái chết thảm của bạn và cuộc đời long đong bấy lâu mà ta nghi ngờ đến cả chân lư vĩnh cửu, quật đổ nhân nghĩa hay sao?


Lớp học im phăng phắc. Bọn học tṛ nín thở theo dơi các biến đổi khác thường trên khuôn mặt Thầy, hoang mang chưa hiểu v́ sao bỗng nhiên Ông Giáo vui, rồi bỗng nhiên ông ưu tư. Cả Huệ cũng boăn khoăn, thầm ôn lại những câu vừa đọc xem có thiếu sót ǵ không. Một lúc sau, Ông Giáo lại ngước nh́n Huệ. Bên ngoài, một cơn gió thổi mạnh làm rung rinh cả mái tranh. Mảng tóc quăn trên trán Huệ bị hất ngược lên, để lộ một vết tím bầm phía trên con mắt trái. Ông Giáo muốn thay đổi câu chuyện, lấy giọng nghiêm nghị hỏi Huệ:


- Hôm qua các anh lại gây chuyện đánh nhau phải không?


Huệ b́nh tĩnh đáp:


- Thưa Thầy không phải. Chúng con luyện roi, vô ư nhằm phải trán.


Ông Giáo biết là đêm đêm hai anh em Lữ, Huệ phải ra học vơ ở nhà người Thầy Tàu. Có một thế giới khác không thuộc ảnh hưởng của ông, cái thế giới quyến rũ của những ngọn roi, đường quyền. Cánh tay Nhà Nho của ông không với tới nổi. Ông phải rụt tay về. Dừng lại ở chỗ phải dừng. Sáng hôm đó Ông Giáo không định kỳ học ôn sau, và cho học tṛ nghỉ sớm hơn thường lệ.


* * *


Cả năm Tuất (1766), vùng Tuy Viễn được mùa, nhờ thế gia đ́nh Ông Giáo tạm qua được cơn chật vật. An thôi nghề hàng xáo nặng nhọc, ở nhà trông nhà giữ em. Qua hai mùa bắp và trỉa đậu, mấy đám đất miễu đă thuần lại. Có thể bảo ḷng đất chai ĺ khô kiệt nguồn sống sau một thời gian dài bỏ hoang, bây giờ đă bắt đầu hồi sinh. Mồ hôi đổ xuống đấy thật lắm mới đủ biến mặt đất trắng thành mặn ṃi. Trước hết, là mồ hôi của ba cha con Ông Giáo. Từ lúc mở trường, ông chỉ dạy học vào buổi sáng, buổi chiều dành để làm ruộng. Nhờ Hai Nhiều chỉ vẽ, ông đă biết dùng lá cây đậu làm phân xanh. Đám học tṛ của ông cũng chia nhau đi thu góp biết bao là phân chuồng để bón vào mấy đám miễu, hăng hái nhất là Lữ, Huệ và Th́n.


Ba cậu học tṛ tham dự vào công chuyện canh nông của gia đ́nh Thầy do những động cơ hoàn toàn khác nhau.


Có thể nói trong ba buổi: Sáng, chiều, tối, mỗi ngày Lữ sống hào hứng và trọn vẹn nhất vào buổi chiều. Buổi sáng ở nhà học, anh không t́m ra anh. Không phải Lữ xem thường những lời dạy dỗ của Ông Giáo. Ngược lại là khác. Anh tin ngay những điều có sẵn trong sách vở, dễ dàng chấp nhận rằng lời Thầy Giáo (bảo đảm bằng học vấn và tuổi tác) luôn luôn phải có lư. Khổ nỗi giữa cái bể học mênh mông và rực rỡ ấy, anh cảm thấy lúng túng ngượng ngập quá. Anh bị lạc vào những điều lạ hoắc, lũ chữ nghĩa kiêu kỳ cứ quây lấy anh, vướng víu vào chân, đầu óc đảo điên giữa không biết cơ man nào là những tia sáng chói ḷa rọi thẳng vào đôi mắt lo sợ của anh không chút thương xót. Ở vào địa vị trưởng tràng, anh lại không muốn cho lũ em nhỏ tuổi hơn khinh nhờn. Do đó, dù không thích, anh cứ ráng. Mỗi ngày tự hẹn phải ráng lấy được một cái ‘’ưu cộc’’ cho phải phép. Thằng Huệ được Thầy phê ‘’ưu mác’’ liên tiếp, lư nào ta là anh nó lại là trưởng tràng mà chỉ được vọn vẹn một chữ ‘’b́nh dài’’. Ư nghĩ ấy thúc ép anh, quấy nhiễu anh. Cuối cùng cả buổi sáng ở nhà học đè nặng lên tâm hồn Lữ. Anh cảm thấy khó thở, nặng nề. May thay c̣n có những buổi chiều rộng răi và ngắn ngủi ra đồng giúp Thầy làm ruộng. Cả An ít có dịp quan sát phong thái của từng người học tṛ trong lớp học của cha, chỉ quen thấy nét mặt hiu hiu buồn phiền của Lữ hằng ngày, mà cũng nhận ra được vẻ hớn hở khác thường của Lữ mỗi chiều ra đồng. Anh tung tăng như con cá mắc cạn vừa t́m được ḍng nước lành. Anh trở nên nhanh nhẹn, hoạt bát hẳn lên. Anh nói, nói nhiều, không c̣n nữa cái giọng ngập ngừng và lối nói bỏ lửng ở lưng chừng câu. Gần như anh sợ không nói đủ những điều muốn nói, nên cách phát âm liến láu, tiếng sau đè lấp mất tiếng trước. Một chiều An có việc cần ra gặp cha, Lữ quên hết dè dặt, dẫn An đến cạnh khu đất miễu bảo:


- Tôi chưa dám thưa với Thầy, nhưng ư tôi phải làm thế này. Chỗ kia, cái chỗ đất cao có ổ mối đấy mà, ḿnh dành để chất rơm rạ. Đáng lư lẫm lúa cũng nên cất ở đó, v́ không bao giờ nước lụt lên cao đến mực ấy. Nhưng làm thế, một là che mất một góc miễu, không tốt, hai là sẽ hứng gió bấc, mùa mưa lúa sẽ bị ẩm. Nhà ở, ḿnh phải kỹ lưỡng về phương hướng. Chỗ gốc mít, tôi nghĩ tốt hơn hết. Ở đây tuy hơi xa cách với xóm trong, nhưng lại được thuận lợi ở giữa sông và rừng, ra chợ cũng không xa hơn lên rừng lấy củi. Phải tính cả đường lên rừng chứ, v́ ḿnh c̣n phải đốn cho đủ cây làm một ṿng rào thật dày. Không, không phải sợ cướp đâu. Cọp th́ lâu lâu mới về, nó sợ ḿnh chứ ḿnh không sợ nó, v́ nó xuống đồng. Hàng rào đóng chéo theo lối cánh chả như bên vườn chú Thung... Chú Thung là chú Thung chớ c̣n ai nữa. Cái chú hôm lễ khai tâm anh cả tôi có mời tới dự đó. Xem thế nhưng không phải thế. Chú ấy chỉ mới tập ṭ đi buôn sau này cho vui bạn vui bè thôi. Khu vườn chú ấy, phải biết. Nh́n cái cổng lá chè cắt xén khéo léo thành mái thành cột, không bỏ đi được. Ước ǵ được có một cái nhà lá mái và khu vườn như của chú.


Lữ nói một thôi dài, không cho An không kịp xen vào lời nào. Chỉ cần thấy An lấy hơi, nháy nháy đôi mắt định hỏi điều ǵ. Lữ đă đoán được ư và giải thích ngay. H́nh như Lữ sợ không c̣n cơ hội nào nữa để nói hết ước vọng của đời ḿnh, hoặc sợ nếu bị cắt nửa chừng, bị hụt hẫng, anh sẽ không đủ phấn khích nhen nhóm lại niềm hứng khởi đang có. An bạo dạn cắt lời Lữ v́ ṭ ṃ:


- Em chưa biết nhà và vườn của chú Thung đẹp thế nào, nhưng em nghe nhà anh bên Kiên Thành có kém ǵ đâu.


Lữ mất đà, phải mất một lúc lâu mới trả lời lắp bắp:


- Nhà nào? Nhà của tôi ấy à? Bên Kiên hành hay trên Tây Sơn Thượng?


- Cả hai. Anh cả của anh có thua ǵ chú. . . chú Thung hôm trước.


Lữ ra vẻ chán nản, bỏ thơng hai tay xuống, vai hơi nhún:


- Tại chưa biết nên An mới tưởng thế. Tôi không nói láo đâu, chẳng khác nào cái nhà hoang, à không, chẳng khác nào cái lều Chợ An Thái. Cả ngày người ra kẻ vào, tôi vừa dọn dẹp cho được mắt một chút xong, đă có ông khách mới mang cả đôi chân bùn vào nhà. Sau một cuộc rượu, bàn ghế không c̣n cái nào có đủ bốn chân. Chẳng bao giờ tôi thích được cái nghề ngược xuôi ồn ào của anh cả. Nếu anh cả chịu giao hẳn cái Trại trên Tây Sơn Thượng cho tôi toàn quyền muốn làm ǵ th́ làm, phải biết.


An vui lây với cái vui hiếm hoi của Lữ, đùa nghịch hỏi:


- Anh được toàn quyền đấy. Sẽ làm ǵ nào?


Lữ quả quyết đáp:


- Tôi sẽ tống cổ ngay bọn ăn hại lâu nay tụ tập trên trại xuống núi. Đứa nào siêng năng chăm chỉ mới giữ lại làm tá điền.


An cười hỏi tiếp:


- Thế anh có tống cổ anh Kiên không?


Lữ không ngờ trước câu hỏi hóc búa của cô bé, bối rối nh́n An, ḍ xem ḿnh có nói điều ǵ phật ư con gái thầy hay không. Thấy nét mặt An tinh nghịch, Lữ yên tâm. Anh nói:


- Không bao giờ. Tôi mới gặp anh Kiên vài ngày đă tâm đầu ư hợp ngay. Ảnh cũng ghét cái thói cẩu thả, bừa băi. Anh cả tôi đưa anh Kiên lên đấy là phải. Không cẩn thận chúng nó ăn trên đầu trên cổ ḿnh, rồi c̣n cười ḿnh ngu. Mới được tôi giao sổ sách có hai hôm, ảnh đă ví thằng Lợi một trận không kịp vuốt mặt. Đáng kiếp cho thằng láu.


* * *


An chưa kịp hỏi kỹ về mối bất ḥa giữa Kiên và Lợi, th́ Ông Giáo đă gọi Lữ đến giúp ông bứng gốc một khóm dứa gai, gần con mương tiêu úng. An thấy tính t́nh của Kiên và Lữ thật giống nhau, nhất là cái tính thờ phượng sự ngăn nắp, thù ghét cảnh thay đổi buông tuồng. An chưa từng bao giờ nghe Kiên nói rơ những mơ ước riêng tư của ḿnh. Có lẽ trước mắt Kiên, An c̣n bé quá chưa đến lúc nghe những điều quan trọng bậc ấy. Hoặc cả đời chỉ lo đối phó với các nghịch cảnh bất ngờ, trầm lặng nhẫn nại chịu đựng phần mũi của biến cố, Kiên không c̣n dám mơ ước nữa. Nghĩ như vậy, cô bé xúc động đến rơm rớm nước mắt.


Lúc đó, từ nơi xa, phía có lũy tre xanh in đậm trên nền trời vàng ủng, có tiếng đứa trẻ chăn ḅ gọi những con nghé nhỏ:‘’Hoe… hoe. Nghé con ḅ mỡ lạc bầy… hoe… hoe…’’. Tiếng kêu của đứa trẻ kéo dài giữa mênh mông, chới với lẻ loi như một cuộc sống không có ngày mai.



(1) Sử Kư, Tư Mă Thiên, Tựa Truyện Du Hiệp.



NGUYỄN MỘNG GIÁC

 

 

 

sách (S)


SÔNG CÔN MÙA LŨ / Nguyễn Mộng Giác

TÓM LƯỢC

 lịch sử

 PHẦN I: VỀ AN THÁI

chương 1

chương 2

chương 3

chương 4

chương 5

chương 6

chương 7

chương 8

chương 9

chương 10

chương 11

chương 12

 PHẦN II: TÂY SƠN THƯỢNG

chương 13

chương 14

chương 15

chương 16

chương 17

 PHẦN III: HỒI HƯƠNG

chương 18

chương 19

chương 20

chương 21

chương 22

chương 23

chương 24

chương 25

chương 26

chương 27

chương 28

chương 29

chương 30

chương 31

chương 32

chương 33

chương 34

chương 35

chương 36

chương 37

 PHẦN IV: PHƯƠNG NAM

chương 38

chương 39

chương 40

chương 41

chương 42

chương 43

chương 44

chương 45

chương 46

chương 47

chương 48

chương 49

chương 50

chương 51

chương 52

chương 53

chương 54

chương 55

 PHẦN V: VƯỢT ĐÈO HẢI VÂN

chương 56

chương 57

chương 58

chương 59

chương 60

chương 61

chương 62

chương 63

chương 64

chương 65

chương 66

chương 67

chương 68

chương 69

chương 70

chương 71

 PHẦN VI: PHÚ XUÂN

chương 72

chương 73

chương 74

chương 75

chương 76

chương 77

chương 78

chương 79

chương 80

chương 81

chương 82

chương 83

chương 84

chương 85

chương 86

chương 87

chương 88

chương 89

chương 90

chương 91

chương 92

chương 93

chương 94

chương 95

chương 96

 PHẦN KẾT TỪ

chương 97

chương 98

chương 99

chương 100

chương 101

Tài Liệu Tham Khảo

Tóm Lược