TÔI PHẢI SỐNG
Phần Một
Cuộc Đời và Bóng Đen
Linh Mục Nguyễn Hữu Lễ
Vị Giám Mục Phụ Tá
Chúng tôi đi xuống trở lại ngang nhà ăn và qua dăy nhà kế bên để tới pḥng Giám Mục Nguyễn Văn Sang nằm ngay ở đầu nhà. Tôi cũng chỉ nghe nói tới Giám Mục Nguyễn Văn Sang, nhưng chưa gặp bao giờ. Lúc c̣n trong tù tôi nghe Linh Mục Lê Đức Triệu, tức Nhạc Sĩ Hoài Đức, cũng là người gốc Giáo Phận Hà Nội kể chuyện. Năm 1954, Ngài đă di cư vào Nam rồi, nhưng sau đó lại trở lộn ra Bắc, không hiểu v́ lư do ǵ. Nghe như thế tôi đă có sự khâm phục tinh thần của Giám Mục Nguyễn Văn Sang chấp nhận trở lại miền Bắc dưới chế độ cộng sản, trong khi một số đông giáo sĩ đă di cư vào Nam. Sau đó Cha Sang được chọn làm Giám Mục Phụ Tá Tổng Giáo Phận Hà Nội một vài năm ǵ đó trước khi chúng tôi tới thăm.
Chúng tôi gơ cửa khi Giám Mục Sang đang ngồi tại bàn làm việc và lên tiếng mời chúng tôi vào. Ngài vẫn ngồi yên tại chỗ khi ba anh em chúng tôi bước vào. Tôi lên tiếng khi thấy ngài:
- Chào Đức Cha, con là Cha Lễ ở Vĩnh Long cùng với hai anh em, Thầy Kỳ và anh Khuân là một giáo dân ở miền Nam. Chúng con vừa mới ra khỏi tù hôm nay và tới chào Đức Cha.
Giám Mục Sang vẫn ngồi yên sau bàn làm việc, ngẩng đầu lên và quay ngang nh́n nhóm chúng tôi:
-Thế à, cám ơn, cám ơn. Mấy anh em ngồi đi.
Vừa nói vị chức sắc tôn giáo ngoài 50 tuổi này chỉ tay về hàng ghế đai sát trong vách, đối diện với bàn làm việc rất bề bộn của Ngài. Tôi vừa ngồi xuống vừa quan sát rất nhanh Giám Mục Sang. Giám Mục Nguyễn Văn Sang đáng người hơi thấp, da mặt bóng láng, mập béo và trắng trẻo. Tướng mạo Ngài biểu hiện một sự sung măn khá toàn diện. Ngài mặc áo ḍng đen, không có cổ trắng, v́ Ngài không đứng lên nên tôi không biết mang giày dép ǵ. Pḥng làm việc của Giám Mục Sang khá nhỏ, chỉ bằng phân nữa pḥng Đức Hồng Y. Trong pḥng bề bộn những sách vở và đồ đạc nằm vô trật tự, ngổn ngang. Sự tương phản quá bất ngờ trong thái độ đón tiếp giữa Hồng Y Trịnh Văn Căn và Giám Mục Nguyễn Văn Sang tôi sượng sùng.
Thấy bầu khí quá tẻ nhạt, tôi cố ư kéo dài việc xê dịch ghế và xoay đi sửa lại mấy lần trước khi ngồi yên, ra điều tôi chưa sẵn sàng để bắt đầu câu chuyện mà tôi đoán biết trước là sẽ rất nhạt nhẽo. Nhưng cuối cùng rồi tôi và hai anh bạn cũng đă ngồi yên đối diện với vị Giám Mục Phụ Tá Tổng Giáo Phận Hà Nội. Ngài ngồi khoanh hai tay lại chống lên mặt bàn, cổ rụt xuống làm đôi vai nhô cao. Trong cách ngồi này tôi thấy h́nh dạng ngài trở nên thấp bé trong căn pḥng bé nhỏ và bề bộn của ngài. Giám Mục Sang ngồi yên nh́n chúng tôi không nói không rằng, gây cho tôi cảm tưởng là chúng tôi xuất hiện không đúng lúc. Trong giây phút đó tôi không biết tâm trạng Thầy Kỳ và Khuân ra sao. Tôi đoán là họ cũng thấy đớ ra và thừa thăi như tâm trạng của tôi, nhưng dù sao họ cũng nhẹ nhàng hơn v́ tôi là người phải đóng vai tṛ đại diện ăn nói. Trong một giây, tôi tự nói với ḿnh:‘’Trời. Nếu biết như thế này th́ vào đây để mà làm ǵ?’’.
Thấy t́nh thế kỳ dị quá, không lẽ cứ ngồi đây mà nh́n nhau cho tới giờ cơm chiều, tôi bèn hỏi một câu thừa thăi và rất ư là vô duyên:
- Đức Cha có khỏe không ạ?
Vị chức sắc tôn giáo có thân h́nh tṛn trịa ngồi yên một chút mới bắt đầu nói như rên:
- Mới đi nghỉ mát ở Đồ Sơn về hôm qua, nghe sao trong người không được khỏe, có lẽ nắng ngoài đó to quá.
Tôi không biết Giám Mục Sang nói những lời nói giọng rè rè đó với chúng tôi hay tự than thở với chính ḿnh. Dù vậy tôi buộc ḷng phải hỏi thêm cho có chuyện nói:
- Thế Đức Cha mới đi tắm biển Đồ Sơn về à?
- Ḿnh mới về hôm qua.
- Con nghe nói Địa Phận Hải Pḥng có nhà nghỉ mát ở Đồ Sơn, có phải Đức Cha ra đó không?
- Đâu có. Ḿnh ở nhà nghỉ mát chính phủ. Ḿnh đi là bên Mặt Trận Tổ Quốc tổ chức mời ḿnh đi mà.
Sau đó Giám Mục Sang độc thoại một thôi một hồi về cuộc du hí vừa rồi, ăn làm sao, ở làm sao trong nhà khách chính phủ. Ngài ngon đà kể dài ḍng về việc đó mà không một chút thương hại cho 6 cái lỗ tai của 3 tên tù khốn khổ mới được tha ra khỏi nhà tù sáng nay và tới chào ngài. Chúng tôi tới đây không có ư để nghe chuyện du hí Đồ Sơn của vị Giám Mục. Sau đó không biết tại sao và vào lúc nào ngài lại chuyển đề tài qua xe đạp Peugeot của Pháp. Vị Giám Mục Phụ Tá Tổng Giáo Phận Hà Nội lại độc thoại một tràng về tính ‘’ưu việt’’ của loại xe đạp này v́ có người bên Pháp, h́nh như nói là Cha Thiết, mới gởi về cho ngài 10 chiếc.
Lúc đó tôi đă muốn kiếu từ nhưng không biết làm sao. Tôi mong cho có tiếng gơ cửa hay tiếng động ǵ để Giám Mục Sang cắt đứt câu chuyện về xe đạp Peugeot, nhưng vẫn không có tiếng gơ cửa tôi mong đợi. Được một lúc, có thể v́ nhận thấy chúng tôi không phải thuộc loại thính giả tốt, Giám Mục Sang bèn ban cho chúng tôi một ân huệ. Đang nói nửa chừng, ngài vụt ngừng lại nh́n đồng hồ tay và nói: ‘’Tôi phải có cái hẹn’’. Câu nói ngắn gọn đó đă giải thoát cho cả hai phía. Phía ba anh em tôi khỏi phải tiếp tục ngồi nghe những chuyện chúng tôi không muốn nghe, và phía ngài cũng khỏi phải tiếp tục ngồi đối diện với 3 người khách bất đắc dĩ trên trời rơi xuống. Ba anh em tôi đứng lên rời khỏi pḥng Giám Mục Sang và đi nhanh như bị ma đuổi, trong lúc ngài vẫn ngồi tại bàn ngoái đầu ra cửa nh́n theo.
Lúc đi ngang nhà ăn, tôi coi đồng hồ, thấy đă 4 giờ 15, như vậy Giám Mục Sang đă mất cho chúng tôi 15 phút, và tôi cũng thấy ḿnh đă đánh mất chừng ấy thời gian một cách vô nghĩa. Tôi cảm thấy một nỗi chán chường làm nặng trĩu tâm can khi cả ba anh em yên lặng bước đi bên nhau trong hành lang cổ kính của Nhà Chung Hà Nội, được coi là con tim của Giáo Hội Miền Bắc này. Thấy c̣n sớm, v́ măi 6 giờ chiều mới tới giờ ăn, tôi muốn lên pḥng nằm nghỉ chốc lát nên tạm chia tay anh em lên buồng. Thầy Kỳ dặn với theo: ‘’Cha nhớ xuống nhà cơm trước năm mười phút, đừng để Đức Hồng Y đợi, Thầy Trạc dặn con như vậy, v́ Đức Hồng Y không bao giờ đọc kinh ăn cơm trước lúc có mặt đầy đủ mọi người’’.
Tôi lần theo cầu thang lên pḥng. Vừa bước vào tôi thấy trên bàn có cái phong b́ màu trắng đề tên tôi. Mở phong b́ ra thấy có một số tiền, kèm theo mảnh giấy nhỏ với huy hiệu của Đức Hồng Y nằm bên góc trái, ghi mấy chữ:‘’Cha Lễ, cầm ít tiền tiêu. Sau cơm chiều, mời Cha đi bách bộ trên sân thượng. Trịnh Văn Căn’’. Đọc xong tôi đưa tờ giấy lên môi hôn. Ư tôi muốn hôn lên bàn tay của người viết mấy hàng chữ đó. Th́ ra Đức Hồng Y đă chu đáo và quan tâm tới người khác hơn tôi tưởng. Số tiền Ngài cho tương đương với một vé xe lửa từ Hà Nội vô Sài G̣n. Sau đó tôi được biết Thầy Kỳ và Khuân cũng nhận được quà của Đức Hồng Y.
Linh Mục NGUYỄN HỮU LỄ