CON NHÀ GIÀU
Quyển 2
Hồ Biểu Chánh
(8)
Xin để vợ phải trưng đủ bằng cớ như luật định, th́ ṭa mới lên án mà hủy hôn thú. Theo như lời của thầy thông Hàng cắt nghĩa luật Hộ thuộc về người Annam ban hành năm 1883, th́ ṭa cho để vợ là khi nào người đàn bà có phạm một lỗi trong mấy lỗi nầy:
1) Lấy trai chồng bắt được có đủ bằng cớ;
2) Bỏ nhà chồng mà trốn;
3) Đánh đập cha mẹ chồng hoặc các người trưởng thượng khác bên chồng;
4) Phạm tội bị ṭa h́nh kếu án làm mất danh giá.
Ví như người đàn bà không có phạm một lỗi nào trong mấy lỗi ấy, mà chồng cũng muốn xin để [1], th́ ít nữa phải kiếm bằng cớ chỉ rơ ràng vợ ḿnh hoặc bất kỉnh với công cô, hoặc hay ngồi lê đôi mách, hoặc có tánh gian giảo trộm cắp, hoặc ghen tương làm náo động trong gia đ́nh, hoặc có tật bịnh không thể sanh con nối ḍng cho chồng được. Mà phải nhớ hễ vợ chồng hồi mới cưới nghèo nàn, bây giờ trở nên giàu có, hoặc người vợ đă có chịu tang cho cha mẹ ông bà bên chồng 3 năm, hoặc người vợ không c̣n cha mẹ bà con mà trở về nương dựa được, th́ Ṭa không chịu cho để bỏ.
Thượng Tứ suy xét ra th́ vợ ḿnh không có phạm một cái lỗi nhỏ nào trong mấy cái lỗi của thầy thông Hàng kể đó. Bây giờ phải làm sao? Thầy thông Hàng nói ví như vợ chồng đồng t́nh dắt nhau đến Ṭa xin để th́ được, song làm như vậy là khi nào cưới về ăn ở cho được ít nữa là 2 năm sắp lên, và người chồng phải trên 25 tuổi, c̣n người vợ phải tṛn 21 tuổi th́ mới được. Làm thế nầy cũng không được nữa, bởi v́ vợ chồng cậu mới cưới có mấy tháng, chồng mới có 19 tuổi, vợ mới có 18 tuổi mà thôi.
Thượng Tứ c̣n đương lo liệu về sự để vợ, th́ ngày Tết đă gần tới, đường nào thiên hạ đi chợ cũng dập dều, nhà nào người ta cũng dọn dẹp loa ăn Tết. Những bạn chơi bời có lẽ họ cũng nghỉ để sửa soạn ăn Tết, nên mấy khách sạn tửu lầu coi vắng hoe. Thượng Tứ buồn, nên sớm mới ba mươi Tết, cậu trở về nhà.
Bà Kế hiền hổm nay không thổ huyết nữa, nhưng mà ăn chưa biết ngon, nằm không muốn ngủ, nên h́nh dạng ốm nhách, nước da mét xanh.
Bữa 30 Tết, thầy Ban biện Chí lên coi biểu tá điền tá thổ quét tước nhà cửa, chùi lau bàn thờ. Thượnng Tứ về thấy trong nhà lăng xăng th́ cười mà nói rằng: “Anh Hai, ảnh làm coi được quá! Tôi nói tôi về đặng coi dọn nhà ăn Tết, té ra ảnh làm trước tôi chớ!”. Cậu mơn trớn với anh rồi đi thẳng vô nhà trong mà hỏi mẹ rằng: “Má có đi chợ Tết hay không má? Hồng, cam năm nay nhiều quá. Dưa hấu cũng nhiều nữa, mà tôi nghe nói họ bán mắc hơn mọi năm”. Bà Kế hiền nghĩ con vô t́nh vô nghĩa, ḿnh đau nó không ở nhà mà nuôi, đi đă thèm rồi về nó cũng không thèm hỏi thăm coi ḿnh mạnh hay chưa, bởi vậy bà giận bà không thèm nói đi nói lại một tiếng chi hết.
Thượng Tứ thay đồ mát xong rồi trở ra ngoài trước ngồi nói chuyện với anh. Thầy Ban biện Chí thấy nhà dọn dẹp đă gần rồi, mà lại có em về nữa, nên thầy đội nón tính đi về, để chiều rồi sẽ lên cúng rước ông bà. Thượng Tứ đi theo anh ra cửa rồi hỏi anh rằng:
- Anh Hai, lúc nầy anh khá hay không, anh?
- Làm giống ǵ mà khá?
- Tôi nghe nói anh có mắc nợ phải hôn?
- Em hỏi chi vậy?
- Hỏi cho biết vậy mà.
- Có mắc chút đỉnh, chớ sao cho khỏi được.
- Anh mắc nợ anh làm sao anh trả?
- Th́ thủng thẳng lần hồi trả cho người ta chớ biết làm sao?
- Anh muốn có tiền trả nợ hôn?
- Làm sao mà muốn được?
- Tôi muốn hai anh em ḿnh nói với má mùa nầy phải để cho anh em ḿnh góp huê lợi hương hỏa và phần thực luôn hết thảy. Má đă có phần dưỡng lăo rồi, c̣n hưởng huê lợi tới phần thực của ḿnh là nghĩa ǵ.
- Th́ em nói với d́ đi.
- Tôi nói mấy lần má cứ rầy tôi hoài. Đâu bây giờ anh nói thử coi.
Thầy Ban biện đứng suy nghĩ một hồi rồi nói rằng: “Thôi, để mai có con Ba nó về rồi em xúi nó nói”. Thượng Tứ gặt đầu đáp rằng: “Ờ được, để mai chị Ba về mừng tuổi, tôi sẽ xúi chỉ nói. Miễn là chỉ khởi đầu, rồi tôi tiếp cho”.
Thiệt quả sớm mới mùng một Tết có cô Ba Trần Thị Nga với chồng là Hương chủ Hà Trung Hậu ở dưới Chợ Gạo lên mừng tuổi. Hai vợ chồng ghé nhà thầy Ban biện Chí trước. Thầy Ban biện đem mấy lời của Thượng Tứ nói hôm qua mà thuật lại cho em gái nghe. Cô Ba Ngọc nói rằng: “Dầu nó không xúi tôi cũng nói. Không phải tôi ham ăn, ngặt v́ chuyện ức quá, nhịn làm sao cho được. Anh nghĩ đó mà coi, cha mẹ ḿnh làm đổ mồ hôi xót con mắt mới có sự nghiệp đó. Bây giờ anh em ḿnh không được hưởng, để cho người dưng họ giành họ ăn hết như vậy, ḿnh nín được hay sao? Cái người mà bày mưu thiết kế đặng giựt gia tài của người ta như vậy, ông trời nào mà cho hưởng lâu dài. Vậy chớ anh không có nghe chuyện bà Cả nào ở dưới G̣ Công đó, bả cũng đoạt hết gia tài của con cháu bên chồng mà để cho con rể bả, tè ra ông trời có con mắt, thằng rể bả ăn được có ít năm rồi đau họng cụt lưỡi mà chết, ăn không được, bỏ ruộng đất lại cho thiên hạ hưởng, mà lại c̣n mang tiếng xấu với đời nữa đó sao”.
Hương chủ Hậu nghe vợ nói như vậy th́ can rằng: “Ư cha đă định như vậy, th́ ḿnh phải vưng, chớ nói làm chi cho mích ḷng. Ở đời nhơn nghĩa mới quí, chớ bạc tiền ruộng đất mà quí ǵ. Đă biết ḿnh ức nên ḿnh phải nói, nhưng mà nói ra th́ chi cho khỏi động tới vong hồn của cha. Thôi, nín thinh để làm ra lớp khác mà ăn tốt hơn.
Cô Ba Ngọc cười gằn rồi đáp rằng: “Ḿnh làm Phật được th́ ḿnh làm, chớ tôi c̣n vướng hồng trần, tôi từ bi không được”.
Nói chuyện chơi một lát rồi vợ chồng Ban biện Chí với vợ chồng Hương chủ Hậu dắt nhau lên nhà thờ mà mừng tuổi ông bà. Đến Xuân nhựt bà Kế hiền cũng phải ráng rử mặt gỡ đầu thay quần đổi áo, nhưng mà đạo nhà không yên, nên bà chẳng có chút chi vui vẻ.
Mừng tuổi ông bà xong rồi, cô Ba Ngọc hỏi bà Kế hiền rằng:
- Độ nầy sao co d́ ốm dữ vậy d́?
- D́ đau gần 2 tháng nay không ốm sao được.
- D́ đau sao đó?
- Bị cái thằng tiểu quỷ trong nhà nó làm cho d́ buồn rầu, nên mới mang bịnh. Cưới vợ chỗ tử tế cho nó, nó lại làm phách, nó đánh người ta rồi bỏ trở về bến nây. Người ta theo qua, nó lại xô đuổi người ta nữa. Xưa rày nó lên ăn dầm nằm dề mấy nhà ngủ trên Mỹ Tho đặng theo đĩ theo điếm; nó mới trồi về hồi hôm qua đó đa. D́ nghĩ thiệt ổng vô phước lắm, nên vừa mới nhắm mắt là con đă hư rồi!
- Nếu vậy th́ Tết nầy con Tư không có về bên nầy.
- Nó đă đánh đuổi con nọ rồi nó có thèm qua bển nữa đâu mà con nọ dám qua. Xưa rày d́ mắc có bịnh, d́ cũng không đi qua bển được mà nói phải trái.
- Thằng Tư nó c̣n khờ dại, ham chơi bời, d́ ở trong nhà d́ phải dạy nó, chớ d́ nói tại cha tôi vô phước, rồi d́ bỏ phế cho nó hư sao được.
- Nó có đếm xỉa ǵ đến ai đâu mà răn dạy. D́ nói nó gạt ngang luôn luôn. Thôi, d́ lo thân d́; d́ không kể con cái ǵ nữa hết. Đồ khốn nạn, nó muốn xách bị thây kệ nó.
- Không biết chừng tại nó không ưng con bác Hội đồng Thưởng, mà d́ ép nó, nên bây giờ vợ chồng nó mới trắc trở. D́ phải tính làm sao, chớ d́ giận lẩy d́ nói vậy sao được. Nó ở với d́ mà d́ không dạy dỗ kềm chế, d́ để nó hư, th́ d́ có lỗi với cha nhiều lắm.
Bà Kế hiền đă buồn rồi, mà bà nghe mấy tiếng gay gắt của con ghẻ như vậy, th́ bà lại càng buồn hơn nữa, nên bà ngồi lặng thinh.
Cô Ba Ngọc bước lại têm trầu mà ăn và nói rằng: “Bữa nay có anh em tôi về đủ mặt, vậy xin phép d́ để cho tôi nói chuyện nhà một chút; cha mất mà cha đă có chia ruộng đất cho các con, đứa nào có phần đứa nấy. D́ th́ cũng có phần dưỡng lăo như mấy anh em tôi. Nay lúa họ gặt gần rồi, vậy xin d́ soạn tờ tá coi phần của ai th́ giao cho nấy đặng có góp lúa ruộng, kẻo tá điền họ làm hao hớt hết”.
Bà Kế hiền châu mày ngẫm nghĩ một lát rồi bà đáp rằng:
- Theo tờ chúc ngôn tương phân, th́ d́ ăn huê lợi hết thảy ruộng đất cho tới chừng nào d́ chết, các con mới hưởng được. Chúc ngôn như vậy, mà con Ba biểu giao tờ tá, giao làm sao được.
- Của là của cha mẹ tôi làm ra. Lúc cha tôi ươn yếu d́ ̣n ỹ âm mưu đặng cha tôi làm chú ngôn như vậy. Bây giờ thiệt d́ nhứt định đoạt hết gia tài của cha mẹ tôi mà ăn một ḿnh hay sao?
- Tại ư ổng định như vậy, chớ d́ muốn sao được. Sao hồi ổng lập tương phân, con Ba không biểu ổng sửa lại, để kư tên đủ hết, rồi bây giờ nói cái ǵ?
- Hứ! D́ nói xốc họng tôi làm chi! Tại tôi thương cha tôi lắm nên mới kư tên, chớ không phải tôi dại đâu. Xin d́ hăy suy nghĩ lại: của cha mẹ người ta làm đổ mồ hôi xót con mắt, mà người ta không được hưởng; c̣n ḿnh là người dưng không có công lao chi hết, mà ḿnh âm mưu đoạt hết mà ăn, th́ ăn sao cho bền. Tôi đă có thấy nhiều cái gương rồi, ăn không được đâu d́.
- Bây giờ con Ba nó rủa tôi chớ.
- Không phải rủa. Tôi nói chuyện cho d́ nghe vậy, chớ ai mà dám rủa d́. D́ cũng biết tôi không phải nghèo cực ǵ nên về đây mà đ̣i gia tài. Tôi nói là v́ việc chung, v́ lẽ ngay. D́ nghĩ đó mà coi, anh Hai tôi là trưởng nam, mà d́ âm mưu làm cho phần ăn của ảnh thua phần của thằng Tư, cái nhà thờ ảnh không được ở. D́ làm như vậy không ức ảnh hay sao? Đă vậy mà d́ không cho ảnh lănh huê lợi phần ăn của ảnh nữa, th́ ảnh lấy chi mà trả nợ trả nần cho người ta. D́ phải xét lại, không nên ở ác quá như vậy.
Bà Kế hiền ngồi lặng thinh.
Thượng Tứ năy giờ ngồi nghe chớ không nói chi hết. Chừng thấy mẹ dịu rồi cậu mới xen vô mà nói rằng: “Chị Ba nói đó phải lắm. Ví như má có gắt gao, má không cho huê lợi phần thực, th́ má cũng phải cho ăn huê lợi hương hỏa, chớ má giành hết sao được. Má ôm tới huê lợi hương hỏa nữa th́ anh Hai lấy ǵ mà cúng quảy ông bà?”.
Bà Kế hiền trợn mắt ngó Thượng Tứ mà mắng rằng: “Thứ đồ hư cũng xen vô nói chót chét. Khôn dữ à! Tao cho, để tao cho thằng Hai ăn huê lợi hương hỏa. Tao cho một ḿnh nó mà thôi, chớ tao không cho mầy đâu mà nói chộn rộn. Giao huê lợi hương hỏa cho mầy đặng mầy cúng mấy con đĩ mấy thằng điếm, chớ mầy cúng ai”.
Thượng Tứ quạu mặt đáp rằng:
- Má không giao cho tôi sao được.
- Ừ, tao không giao, mầy có giỏi th́ đi kiện tao đi.
- Kỳ xưa má hứa má giao, bây giờ má chối hay sao?
- Tưởng mầy tử tế ḱa, chớ mầy theo đàng điếm bây giờ một hột lúa tao cũng không cho.
Thượng Tứ rùn vai đứng dậy bỏ đi ra phía trước. Cô Ba Ngọc bèn tiếp mà nói với với mẹ ghẻ rằng:
- Tôi có cần ǵ xin huê lợi hương hỏa cho anh Hai tôi đâu, bởi v́ huê lợi ấy tự nhiên d́ phải giao, chớ không lẽ d́ giành mà giỗ mẹ tôi được. Tôi nói năy giờ đó là nói huê lợi về phần thực kia.
- Tôi muốn cho ai ăn phần nào tôi cho, bằng tôi không muốn th́ thôi, không ai ép tôi được. Ai có nói ức th́ lên Ṭa mà kiện.
- D́ đừng có thách đố mà. Nếu đi kiện ra giữa Ṭa, tôi nói d́ càng thêm xấu hổ, chớ tốt ǵ đó mà muốn cho tôi kiện.
- Tôi xấu th́ họ cũng không tốt ǵ.
- Họ là ai?
- Biết đâu.
Thầy Ban biện Chí với Hương chủ Hậu thấy cô Ba Ngọc muốn nói hỗn, sợ ngồi nói dần lân rồi sanh rầy, nên ra dấu cô về. Thượng Tứ thay đồ rồi lấy xe chạy theo xuống nhà thầy Ban biện. Mấy anh em ngồi nói chuyện với nhau om ṣm, mà chẳng nghe chuyện ǵ khác hơn là chuyện gia tài. Thượng Tứ nói rằng: “Tôi cũng biết má tôi thâu huê lợi th́ có ích cho tôi, bởi v́ thâu mà tích trữ đó, th́ ngày sau tôi hưởng, chớ ai mà vô đó. Nhưng mà tôi không tham bậy như vậy. Ruộng đất là ruộng đất của cha, ba anh em ḿnh là con hết thảy, th́ phải hưởng đồng với nhau, có lẽ nào tôi giành giựt mà ăn tới phần của anh Hai và của chị Ba nữa. Tôi có nói với má tôi hoài, tôi biểu cho ăn hết thảy đi. Tại bụng má tôi tham quá nên mới dục dặc đó. Hồi cưới vợ cho tôi cũng vậy đa. Thấy người ta giàu, nên muốn đem nhét tôi vô đó đặng ăn của. Làm chi vậy không biết. Phải th́ thôi, chớ giàu nghèo là nghĩa ǵ”.
Cô Ba Ngọc nghe em nói hành mẹ, nhưng mà câu nói nào cũng có ư nghĩa, bởi vậy cô khuyên rằng: “Chuyện ǵ em căi với d́ th́ em căi chớ c̣n việc vợ chồng th́ chị khuyên em đừng có căi bởi v́ chị biết hai vợ chồng bác hội đồng hiền đức lắm, mà tánh nết con Tư cũng dễ thương nữa. Em có vợ như vậy, th́ là có phước lắm rồi, em không nên tháo trúc”.
Thượng Tứ lắc đầu đáp rằng:
- Không có được chị Ba à. Tôi biết vợ tôi thương tôi lắm, nhưng mà tôi thương nó không vô.
- Tại sao vậy?
- Tại không phải duyên nợ, hay là tại sao không biết.
- Sao em biết không phải duyên nợ? Em đừng có nói như vậy. Thôi sẵn đây em chạy xe qua mừng tuổi cha mẹ vợ em đi.
- Ai đi đâu vậy cho được. Mắc cỡ lắm nà. Tôi đuổi nó rồi, bây giờ c̣n lết qua th́ coi sao được. Tôi tính để ăn Tết rồi, tôi cậy người ta nói với nó vô đơn xin Ṭa phá hôn thú cho rồi. Tôi muốn cho nó vô đơn dễ hơn, chớ tôi vô đơn sợ Ṭa bắt bẻ khó lắm.
- È! Đừng có nói bậy nà. Giống ǵ mà phá hôn thú!
- Th́ vợ chồng không ḥa thuận, tốt hơn là phá hôn thú phứt cho rồi, đặng nó lấy chồng khác, tôi cưới vợ khác mà làm ăn chớ sao.
- Em đừng có nói như vậy. Vợ chồng c̣n nhỏ, sao khỏi cắn đắn chút đỉnh. Nếu mỗi người hễ rầy lộn với vợ đều xin để hết thảy, th́ chị tưởng chẳng c̣n cặp vợ chồng nào hết.
- Chị không hiểu chuyện của tôi, để sau rồi chị sẽ biết.
- Chị không cần hiểu chuyện của em làm ǵ. Chị muốn vợ chồng em thuận ḥa với nhau mà ở đời th́ tốt hơn.
- Tôi coi thế không được.
Thầy Ban biện với Hương chủ cũng tiếp với cô Ba Ngọc mà khuyên Thượng Tứ phải đi mừng tuổi bên vợ, Thượng Tứ nhứt định không chịu đi, cứ ở đó ăn uống, nói chuyện chơi hoài. Đến xế vợ chồng Hương chủ Hậu từ mà về. Thượng Tứ không cho đi xe ngựa, theo ép phải lên xe hơi cho cậu đưa về Chợ Gạo.
[1] Ly dị
HỒ BIỂU CHÁNH